Một học sinh có thể là người có hành vi ăn hiếp, là nạn nhân của nạt hoặc cả hai. nạt học trò là một dạng của bạo lực học đường, có thể gây ra tổn thương về mặt thể chất, tinh thần và từng lớp, thậm chí là tử vong, và đã trở nên một vấn đề y tế công cộng được quan tâm trên toàn cầu cũng như ở Việt Nam.
Trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu trai trẻ và 4 triệu trẻ gái có liên hệ trực tiếp đến bạo lực học đường, trên 3,2 triệu học sinh là nạn nhân của bắt nạt mỗi năm. Tại Hoa Kỳ, có khoảng 28% học trò từ 12 - 18 tuổi bị bắt nạt tại dài, trong đó 18% học trò bị xúc phạm, thục, 18% là nạn nhân của những tin đồn, 5% bị đe dọa và 3% học trò bị bắt làm những điều mà họ không muốn.
Một số nước có xu hướng giảm về tỉ lệ bị đe và có hành vi đe người khác như Đan Mạch, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh và Nauy. Bên cạnh đó, một số nước như Pháp, Bỉ, Hà Lan có tỉ lệ bị bắt nạt vẫn gia tăng ở cả hai giới. Theo vắng của tổ chức Plan International (PI), khảo sát trên 5 nhà nước châu Á cho thấy học sinh 12 đến 17 tuổi bị doạ trong 6 tháng qua chao đảo trong khoảng 28% đến 75% với các hình thức bắt nạt thể chất, ăn hiếp tinh thần và lạm dụng tình dục, trong đó, tỉ lệ bị đe ở Việt Nam là 71%.
Ảnh minh họa
Tại Việt Nam, trong thời gian gần đây học trò bị nạt như hăm dọa, đánh đập được san sớt phổ quát trên các trang mạng tầng lớp. Hành vi ăn hiếp trong độ tuổi đi học liên quan đến các vấn đề như thành tích học tập kém, hút thuốc lá và thiên hướng lạm dụng rượu tăng, khả năng kiểm soát xúc cảm kém, có nguy cơ tự sát tiềm ẩn.
Có mối liên hệ giữa học trò bị doạ với các yếu tố:
- Đặc điểm cá nhân: hạnh kiểm, học lực, giới tính và khối lớp của học trò
- Gia đình: nghề, học vấn, tình trạng hôn nhân của ba má, kinh tế gia đình, học trò sống chung với ai, chừng độ quan tâm của gia đình, chừng độ học trò chứng kiến bạo hành gia đình và chừng độ bị người thân la mắng, đánh đập.
- Môi trường sống: chừng độ đánh nhau, cãi nhau tại nơi sinh sống và tệ xã hội.
- Nhà trường: mối quan hệ với nghiêm phụ, học trò sống cô lập và chứng kiến nạt tại trường.
Theo một nghiên cứu trên 248 học sinh trung học cơ sở tại tỉnh Phú Yên, tỉ lệ học trò bị đe là 37,9%. Những nhân tố hệ trọng đến bị ăn hiếp ở học trò là học lực, hạnh kiểm, khối lớp, kinh tế gia đình, tình trạng đánh nhau/cãi nhau và xảy ra các tối. < sáng dạ xã hội tại khu vực sống, có chứng kiến ăn hiếp trong trường và mối quan hệ không tốt với thầy cô. Trong đó 3 yếu tố gồm học lực, kinh tế gia đình và tình trạng đánh nhau hoặc cãi nhau tại khu vực sống cần được chú trọng.
Trong nghiên cứu trên, phần đông học sinh nhận được sự quan tâm từ gia đình, trong đó 64,5% cho là rất quan tâm và 31,1% là quan tâm, có 0,8% cho rằng không được gia đình quan tâm. Trong 12 tháng qua, phần nhiều học sinh không chứng kiến bạo lực gia đình (60,1%), nhưng có tới 51,6% học trò trả lời đã bị người thân la mắng đánh đập, trong đó 6,8% học trò bị la mắng, đánh đập với chừng độ thẳng thớm. Hơn 50% học sinh sống trong khu vực có xảy ra đánh nhau hoặc cãi nhau, với chừng độ thỉnh thoảng là 43,1% và thẳng băng là 8,9%. Một phần nhỏ học trò sống trong khu vực có các tệ tầng lớp như cờ bạc, trộm cắp, cướp giật…
Một điều đặc biệt, những học trò từ khối lớp 7 đến khối lớp 9 trong nghiên cứu này có tỉ lệ bị nạt cao hơn so với học sinh lớp 6.học sinh có học lực từ khá trở xuống có tỉ lệ bị bắt nạt cao hơn so với học trò có học lực giỏi.học trò có hạnh kiểm từ khá trở xuống có tỉ lệ bị nạt cao hơn so với học trò có hạnh kiểm tốt. Theo định nghĩa, thục được thực hiện một cách thân thiện, vui vẻ không được xem là bắt nạt, có thể học trò đang trong độ tuổi có sự biến chuyển về mặt tâm lý, những học sinh ở khối lớp lớn hơn dễ nhạy cảm hơn với sự xọc của bạn bè và cho rằng đó là hành vi nạt đối với mình.
Những học trò có học lực kém thường bị bạn bè thuộc làu gây khó chịu hoặc ít được để ý gây cảm giác bị xa lánh, đó được xem là những hình thức bắt nạt. Tâm lý chung của các bậc phụ huynh là không muốn cho con em mình chơi với những trẻ sống ở môi trường sống phức tạp, có lẽ cho nên mà những học trò sống ở nơi thẳng tắp xảy ra đánh nhau/cãi nhau thường bị bắt nạt hơn. Bên cạnh đó, với những học sinh có điều kiện kinh tế gia đình khá giả, thứ nhất, có thể cách ứng xử của các em chưa hiệp; thứ hai, các em thường mang những đồ vật có giá trị đến lớp, vô hình chung những điều đó đã khiến các em trở nên nạn nhân của đe trong trường học.
Mặc dù mối liên tưởng giữa học trò bị nạt với các nhân tố khác về đặc điểm nhà trường là chưa rõ ràng, song vẫn cần sự quan hoài nhiều hơn từ phía nhà trường.Việc học sinh nhận định rằng càn đối xử không công bằng có thể phát sinh sự ganh tị, dẫn đến những xử sự không ăn nhập giữa các học trò với nhau.Bên cạnh đó, tác động từ phương pháp giáo dục có thể có ảnh hưởng tích cực hoặc bị động đến nhận thức của học sinh, nên việc chọn lựa hình thức xử phạt một cách hợp lý và khoa học là quan yếu.
CN Y tế Công cộng LÊ HUỲNH NHƯ
