Thuyết mưu mô được cả hai phía dùng để đấu chọi nhau, được cả hai bên chính trị hoá và dụng cụ hoá. Minh hoạ của Craig Stephens (SCMP)
Diễn biến của dịch bệnh viêm phổi cấp do virus corona gây ra (Covid-19) đấu chiếm lĩnh sự quan tâm theo dõi và lo ngại hàng đầu của cả thế giới. Nó cũng còn là mảnh đất mầu mỡ cho các thuyết âm mưu nảy mầm và lớn dậy. Không chỉ có đơn giản như thế. Hiện đang còn hình thành cả một cuộc chơi chính trị thế giới và quan hệ quốc tế giữa nhiều đối tác khác nhau với thuyết âm mưu này mà đặc trưng nhất và rõ nét nhất là giữa Mỹ và Trung Quốc.
Đấu chọi bằng thuyết âm mưu
Hai bên buộc tội lẫn nhau rất nặng nề mà nếu buộc tội này là sự thực chứ không phải là sản phẩm mới của thuyết mưu mô thì thế giới bên ngoài từ nay buộc phải trông họ bằng con mắt khác trước.
Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Robert O'Brien công khai cho rằng bệnh dịch này phát tán từ Trung Quốc, gọi virus corona là "Virus Vũ Hán" và lại còn cáo buộc Trung Quốc che chắn thông báo về dịch bệnh bùng phát khiến cho thế giới "bị mất hai tháng". Trước đấy, Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi virus corona là "Virus Trung Quốc" và cả ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cũng sử dụng biệt danh "Virus Vũ Hán". Ông Trump cũng nêu Trung Quốc là lý do cội rễ khiến Mỹ quyết định không cho công dân các nước tham dự Hiệp ước Schengen và tuốt luốt mọi người không phải là người Mỹ đi qua các nước dự hiệp ước này nhập cảnh vào Mỹ. Không có gì là khó hiểu khi phía Trung Quốc diễn tả thái độ phản đối mạnh mẽ, nhưng phía Trung Quốc đồng thời cũng gây bất ngờ khi công khai đề cập đến khả năng quân đội Mỹ đã đưa virus corona vào Trung Quốc để gây nên dịch bệnh này ở Trung Quốc.
Từ giác độ thuyết âm mưu thì thuyết này được cả hai phía dùng để đấu chọi nhau, được cả hai bên chính trị hoá và dụng cụ hoá. Trong bản chất, cuộc chơi này với thuyết mưu mô đối với cả hai bên đều là chuyện dùng đối ngoại để đối nội, làm găng trong quan hệ song phương để đầu tiên trang trải nhu cầu đối nội.
Cái đích nhắm tới của mỗi bên
Giống như ở cuộc xung khắc thương mại giữa hai bên, Mỹ lần này cũng khơi mào cuộc chơi trước. Dịch bệnh này có những tả trước hết vào cuối năm ngoái ở Trung Quốc nhưng cho tới trước phát ngôn nói trên về Mỹ của người phát ngôn bộ ngoại giao Trung Quốc, phía Trung Quốc không hề đề cập gì đến khả năng mầm mống dịch bệnh được ai đó đưa từ bên ngoài vào phát tán ở Trung Quốc. Trong khi đó, ngay từ rất sớm, ở phía Mỹ đã thịnh hành ý kiến cho rằng Trung Quốc che chắn thông tin và che dấu sự thực về diễn biến dịch bệnh này, ngụ ý đổ hết trách nhiệm cho Trung Quốc.
Suốt thời kì khá dài vừa qua, chính phủ Mỹ tuồng như quá tự tín rằng dịch bệnh chẳng thể lây lan sang Mỹ và hoành hành được ở Mỹ cũng như nước Mỹ có khả năng ứng phó rất hữu hiệu. Để rồi sau đấy, chỉ trong thời gian rất ngắn, chính phủ Mỹ phải nhanh chóng đưa ra những biện pháp ứng phó quyết liệt đến mức có phần thái quá, cho thấy đúng là nước đến chân mới nhảy và lo ngại thật sự.
Thuyết âm mưu được dùng nhằm tác động đối nội là trấn an thần kinh quần chúng ở Mỹ, làm dư luận Mỹ quan tâm chú ý nhiều đến trách nhiệm của Trung Quốc hơn là tới những bất cập và hạn chế trong ứng phó dịch bệnh ở Mỹ. Việc này càng thêm quan yếu đối với chính phủ Mỹ khi dịch bệnh tiếp kiến lây lan ở Mỹ còn ở Trung Quốc lại đã lắng xuống dịu đi khá nhiều.
Từ khi dịch bệnh này bùng phát, Trung Quốc buộc phải dành ưu tiên chính sách hàng đầu cho việc ứng phó dịch bệnh, trước mắt là đẩy lùi dịch bệnh và sau đấy là khắc phục những hậu quả thụ động của dịch bệnh trên mọi mặt. Trung Quốc gặp khó khăn và khó xử mới nên rất thực tiễn khi tránh xung khắc thêm với Mỹ. Mỹ không lợi dụng tình thế khó khăn và khó xử mới của Trung Quốc để dấn tới trong cuộc tự khắc thương nghiệp nhưng vẫn xung khắc với Trung Quốc trên những mặt khác.
bản chất không thay đổi
Sau cuộc chiến về báo chí và truyền thông là cuộc chơi với thuyết mưu mô giữa hai bên. Có thể thấy được từ đó là phía Mỹ vẫn luôn tìm và duy trì mọi con chủ bài để chơi Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc và hiện tại đang chơi những con chủ bài ấy bộ hạ vào tác động đối nội của chúng tới cơ may tái thắng cử của ông Trump trong cuộc bầu cử tổng thống sắp tới ở nước Mỹ. Dịch bệnh này càng đe doạ thật sự cơ may ấy của ông Trump thì chuyện dịch bệnh ở Trung Quốc trở thành càng thêm quan yếu và nhạy cảm đối với chính phủ Mỹ.
Trung Quốc phản ứng lại Mỹ rất mạnh và bất thần như thế không chỉ thuần tuý để bảo tồn thể diện nhà nước mà còn "lấy độc trị độc" với Mỹ - bằng thuyết âm mưu - để đáp trả ngang bằng với Mỹ và để ngăn ngừa tác động thụ động của thuyết âm mưu của Mỹ tới các đối tác của Trung Quốc. Khi dịch bệnh đi qua, Trung Quốc cần các đối tác này hơn bao giờ hết và có được sự cộng tác của họ càng mau chóng càng tốt. Không phải Mỹ mà chính những đối tác này mới là nguồn ngoại lực quan yếu nhất giúp Trung Quốc phục hồi sau dịch bệnh.
thành ra những ồn ã thời gian qua trong mối quan hệ giữa Mỹ-Trung Quốc chỉ có tính trợ thời chứ không báo hiệu về chuyển biến căn bản. Những biểu đạt ra bên ngoài không phản chiếu đúng mức thực trạng bản tính.
thời gian tới, mối quan hệ Mỹ-Trung Quốc chưa thể tốt hơn, cả trong thực chất lẫn biểu lộ ra bên ngoài, có thể còn xấu thêm nữa ở biểu hiện ra bên ngoài nhưng không thay đổi cơ bản gì trong bản tính.
Theo
Dịch Dung
Thế giới & Việt Nam
